An thần và liễm sáp

1Công dụng chính

• Bổ tim, bổ gan.
• Hỗ trợ mất ngủ, dễ tỉnh giấc do tâm can huyết hư.
• Làm dịu thần kinh, giúp giảm hồi hộp, bồn chồn.
• Hỗ trợ ra mồ hôi trộm do hư.
• Sinh tân dịch.

2Thường dùng cho các chứng

• Khó ngủ, ngủ chập chờn, hay mơ, ngủ mê man.
• Hồi hộp, lo âu nhẹ kèm mệt.
• Người ra mồ hôi.
• Tân dịch hao tổn gây khát.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười mệt, dễ hồi hộp và ngủ không sâu có thể được phối toan táo nhân với phục linh, bá tử nhân; mất ngủ kéo dài cần tìm nguyên nhân.

4Cách sử dụng

• Thường sao nhẹ, đập dập rồi sắc hoặc dùng trong hoàn tán.
• Không dùng thay thuốc ngủ và không tự tăng liều khi chưa thấy tác dụng.
• Ngày dùng 10 – 15 g.

1Công dụng chính

• Bổ tim, an thần, hỗ trợ mất ngủ, hồi hộp do tâm huyết hư.
• Giúp nhuận tràng ở người già hoặc người huyết hư.
• Hỗ trợ ra mồ hôi trộm trong bài phối hợp.

2Thường dùng cho các chứng

• Ngủ không yên, hay quên, hồi hộp.
• Táo bón do khô ruột, cơ thể suy nhược.
• Ra nhiều mồ hôi trộm do âm hư.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười lớn tuổi mất ngủ kèm phân khô có thể được phối bá tử nhân; táo bón kéo dài hoặc sụt cân cần khám.

4Cách sử dụng

• Giã dập để sắc hoặc dùng dạng hoàn, bột theo hướng dẫn.
• Bảo quản kín vì nhân hạt nhiều dầu, dễ ôi khét.
• Ngày dùng 3 – 10 g.

1Công dụng chính

• Thanh lọc tâm, an thần, hỗ trợ bồn chồn, khó ngủ thuộc tâm hỏa.
• Kết nối tâm và thận.
• Liễm tinh, cầm máu.
• Giúp giảm cảm giác nóng trong, miệng lưỡi lở do nhiệt.
• Dùng lượng nhỏ trong trà đắng.

2Thường dùng cho các chứng

• Khó ngủ kèm nóng bứt rứt.
• Miệng khô, lưỡi đỏ theo thể nhiệt.
• Hồi hộp do tâm hỏa sau khi đã loại trừ bệnh tim.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười khó ngủ nhưng tay chân lạnh, mệt và huyết áp thấp không nên dùng tâm sen chỉ vì nghe nói an thần; cần phân biệt đúng thể.

4Cách sử dụng

• Chỉ hãm hoặc sắc lượng nhỏ, dùng ngắn ngày.
• Không uống đặc thay nước và không tự phối nhiều vị an thần.
• Ngày dùng 2 – 5g.

1Công dụng chính

• An thần, giúp tăng cường trí nhớ.
• Kết nối tâm – thận.
• Hỗ trợ hay quên, mất ngủ do tâm thận bất giao.
• Giúp hóa đàm, giảm cảm giác đờm che lấp trong thể phù hợp.
• Dùng trong bài thuốc nâng đỡ tinh thần, trí nhớ theo Đông y.

2Thường dùng cho các chứng

• Mất ngủ, hay quên, hồi hộp, thần trí hoảng hốt.
• Đờm nhiều, tinh thần nặng nề theo biện chứng.
• Ho có đờm khó khạc.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười lớn tuổi hay quên không nên tự dùng viễn chí mà cần đánh giá sa sút trí tuệ, thuốc đang dùng và chất lượng giấc ngủ.

4Cách sử dụng

• Chủ yếu dùng dạng đã chế trong bài sắc hoặc hoàn tán.
• Không dùng rễ sống, không rõ quy trình chế biến.
• Ngày dùng 3 – 10 g.

1Công dụng chính

• Bổ máu, an thần.
• Hỗ trợ mất ngủ do huyết hư.
• Giúp giảm bồn chồn, ngứa da do huyết hư phong táo trong bài phối hợp.
• Hỗ trợ đau mỏi, tê bì nhẹ do kinh lạc không thông.

2Thường dùng cho các chứng

• Ngủ không sâu, hay mơ, mệt mỏi.
• Da ngứa khô về đêm theo thể huyết hư.
• Tê bì, đau mỏi nhẹ.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười mất ngủ kèm da khô, chóng mặt có thể được phối dạ giao đằng; ngứa toàn thân hoặc vàng da cần khám.

4Cách sử dụng

• Thường sắc trong bài thuốc, có thể phối toan táo nhân và hợp hoan bì.
• Không nhầm với củ hà thủ ô và không tự dùng liều cao kéo dài.
• Ngày dùng 9 – 15 g.

1Công dụng chính

• Giải uất an thần, hoạt huyết tiêu sưng.
• Hỗ trợ buồn bực, căng thẳng và mất ngủ nhẹ.
• Giúp thư giãn khi khí uất ảnh hưởng giấc ngủ.
• Trong Đông y còn dùng hỗ trợ đau, sưng do huyết ứ.

2Thường dùng cho các chứng

• Căng thẳng, hay thở dài, ngủ kém.
• Tâm trạng uất ức kèm tức ngực nhẹ.
• Đau do chấn thương chỉ trong bài phối hợp.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười căng thẳng, ngủ kém có thể được phối hợp hoan bì; trầm cảm, ý nghĩ tự hại hoặc đau ngực phải được hỗ trợ y tế.

4Cách sử dụng

• Chủ yếu dùng trong thuốc sắc; không phải trà uống tự do mỗi ngày.
• Không tự phối cùng nhiều vị an thần hoặc rượu.
• Ngày dùng 6 – 12 g.

1Công dụng chính

• An thần, giải nhiệt, mát gan
• Hỗ trợ khó ngủ nhẹ do căng thẳng.
• Giúp thư giãn, giảm bồn chồn nhẹ.
• Dùng trong trà hoặc cao thảo dược chuẩn hóa.

2Thường dùng cho các chứng

• Khó vào giấc, ngủ không sâu.
• Căng thẳng, hồi hộp nhẹ sau khi loại trừ bệnh tim.
• Bứt rứt do lao lực.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười khó ngủ vì căng thẳng có thể dùng trà lạc tiên ngắn ngày; mất ngủ quá ba tuần cần đánh giá nguyên nhân.

4Cách sử dụng

• Dùng vị trà đúng loài để hãm, sắc hoặc dùng chế phẩm chuẩn hóa.
• Không hái cây ven đường hoặc tự dùng quả, lá của loài chưa xác định.
• Ngày dùng 20 – 40 g.

1Công dụng chính

• An thần, sát trùng.
• Hỗ trợ mất ngủ nhẹ, ngủ chập chờn.
• Giúp thư giãn khi căng thẳng.
• Thường phối lạc tiên, tâm sen trong sản phẩm an thần, nhưng cần đúng liều.

2Thường dùng cho các chứng

• Khó ngủ do lo nghĩ.
• Bồn chồn, hồi hộp nhẹ.
• Mệt mỏi do ngủ kém.
• Đắp ngoài trị trĩ.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười khó ngủ có thể dùng chế phẩm lá vông chuẩn hóa trong thời gian ngắn; không tự tăng liều vì buồn ngủ.

4Cách sử dụng

• Ưu tiên chế phẩm có định lượng và nguồn vị trà rõ ràng.
• Không ăn lá sống hoặc dùng nước sắc quá đặc.
• Ngày dùng 4 – 6 g.

1Công dụng chính

• An thần, tuyên phế.
• Hỗ trợ khó ngủ, bồn chồn trong chế phẩm chuẩn hóa.
• Giúp giảm căng thẳng nhẹ.
• Một số sản phẩm dùng hoạt chất rotundin từ bình vôi.

2Thường dùng cho các chứng

• Mất ngủ.
• Đau dạ dày.
• Căng thẳng, hồi hộp nhẹ sau khi loại trừ bệnh lý.
• Đau đầu nhẹ do căng thẳng trong chỉ định phù hợp.

3Công dụng cụ thể

Ví dụBình vôi không phải vị để tự đào củ nấu uống; quá liều hoạt chất an thần có thể gây nguy hiểm.

4Cách sử dụng

• Chỉ dùng sản phẩm chuẩn hóa, đúng liều trên nhãn hoặc theo bác sĩ.
• Không tự sắc củ tươi hoặc phối với thuốc ngủ.
• Ngày dùng 6 – 12 g.

1Công dụng chính

• Làm se, cố định; bổ khí, sinh tân dịch; bổ thận, an tâm.
• Hỗ trợ ho kéo dài do phế thận hư.
• Giúp sinh tân, giảm khát và ra mồ hôi nhiều do hư.
• Hỗ trợ hồi hộp, mất ngủ trong bài phối hợp.

2Thường dùng cho các chứng

• Ho lâu ngày, hụt hơi do hư.
• Mồ hôi tự nhiên hoặc mồ hôi trộm.
• Khát, mệt và ngủ kém.
• Mộng tinh, di tinh, di niệu.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười ho lâu ngày không nên tự dùng vị thu sáp trước khi loại trừ nhiễm trùng hoặc đờm ứ.

4Cách sử dụng

• Đập nhẹ rồi sắc hoặc dùng chế phẩm chuẩn hóa.
• Không dùng đơn độc trong giai đoạn cảm sốt mới phát.
• Ngày dùng 2 – 6 g.