Kiện tỳ và tiêu thực

1Công dụng chính

• Kiện tỳ ích khí, táo thấp lợi tiểu, chỉ hãn (cầm mồ hôi), an thai
• Hỗ trợ ăn kém, bụng đầy và tiêu lỏng do tỳ khí hư.
• Giúp giảm cảm giác nặng người, phù nhẹ do thấp.
• Hỗ trợ mệt mỏi, ra mồ hôi tự nhiên trong thể phù hợp.

2Thường dùng cho các chứng

• Tỳ hư ăn kém, bụng đầy, ỉa chảy.
• Ăn ít, bụng trướng, phân lỏng.
• Đàm ẩm gây chóng mặt hồi hộp, phù thũng.
• Ra mồ trộm.
• Thai động bất an (thai yếu, đau bụng dọa sảy).

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười mệt, ăn kém và dễ đi ngoài có thể được phối bạch truật với đảng sâm, phục linh; không tự dùng khi tiêu chảy cấp do nhiễm khuẩn.

4Cách sử dụng

• Chủ yếu dùng trong bài thuốc sắc hoặc hoàn tán; sao chế khác nhau tùy mục đích.
• Không nên dùng làm trà hằng ngày nếu chưa xác định đúng thể trạng.
• Ngày dùng 6 – 12 g

1Công dụng chính

• Lợi tiểu, thẩm thấu thấp
• Hỗ trợ phù nhẹ, tiểu ít do thấp trong thể phù hợp.
• Giúp kiện tỳ, giảm đầy bụng và tiêu lỏng.
• An thần (làm dịu tâm thần).

2Thường dùng cho các chứng

• Phù nề, tiểu ít, đàm ẩm gây chóng mặt hồi hộp.
• Tỳ vị hư yếu ăn kém, phân lỏng, ỉa chảy,
• Tâm thần bất an, hồi hộp đánh trống ngực, mất ngủ.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười ăn kém, nặng người và dễ phù có thể dùng phục linh trong cháo hoặc bài phối hợp; phù tăng nhanh, khó thở hoặc bệnh thận phải đi khám.

4Cách sử dụng

• Thái lát hoặc dùng bột đúng chuẩn để nấu cháo, canh hay sắc.
• Bột phục linh khó tan hoàn toàn trong nước, nên nấu chín thay vì chỉ khuấy uống sống.
• Ngày dùng 10 – 15 g

1Công dụng chính

• Bổ tỳ dưỡng vị, sinh tân dịch, bổ phổi, bổ thận sáp tinh (liễm tinh, trị di tinh)
• Hỗ trợ ăn kém, tiêu lỏng kéo dài do tỳ hư.
• Giúp bồi bổ nhẹ cho người mệt, cơ thể suy nhược.
• Hỗ trợ phế và thận trong các chứng hư theo Đông y.

2Thường dùng cho các chứng

• Tỳ vị hư yếu ăn kém, ỉa chảy kéo dài.
• Phế hư hen suyễn ho.
• Thận hư di tinh, khí hư, tiểu nhiều, tiêu khát do hư nhiệt.
• Tỳ vị hư yếu ăn kém, ỉa chảy, phân lỏng.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười sau ốm ăn kém và tiêu hóa yếu có thể nấu cháo hoài sơn; nếu sụt cân nhanh, tiêu chảy kéo dài hoặc có máu cần đi khám.

4Cách sử dụng

• Dùng tươi nấu canh, cháo hoặc dùng phiến khô trong dược thiện.
• Cần nấu chín; tránh tiếp xúc nhựa củ tươi nếu da dễ ngứa.
• Ngày dùng 15 – 30 g

1Công dụng chính

• Lợi tiểu, thẩm thấu ẩm thấp.
• Chữa các chứng đau nhức khớp do phong thấp, thoát mủ.
• Giúp kiện tỳ, giảm tiêu lỏng mạn tính.
• Thường dùng trong món cháo, chè dưỡng sinh.
• Giải độc tán kết

2Thường dùng cho các chứng

• Phù thũng (thiếu vitamin B1 gây phù, tê bì),
• Tiểu tiện khó, tỳ vị hư yếu gây ỉa chảy,
• Đau nhức khớp, co rút gân cơ, tăng khi thời tiết ẩm.
• Cơ thể nặng nề, phù nhẹ.
• Ăn kém, phân lỏng do tỳ hư thấp.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười nặng người, ăn kém và phân lỏng có thể dùng ý dĩ đã nấu chín cùng hoài sơn; phù nhiều hoặc tiểu ít đột ngột phải khám.

4Cách sử dụng

• Ngâm trước rồi nấu kỹ trong cháo, canh hoặc trà hạt.
• Có thể rang nhẹ để giảm tính lạnh và tăng hương, nhưng không rang cháy.
• Ngày dùng 9 – 30 g.

1Công dụng chính

• Bổ thận, giữ tinh khí.
• Bổ tỳ chỉ tả ( giúp cầm ỉa chảy do tỳ hư).
• Chữa khí hư – bạch đới.
• Hỗ trợ tiêu lỏng mạn tính do tỳ hư.
• Dùng trong cháo dưỡng tỳ thận.

2Thường dùng cho các chứng

• Xuất tinh sớm.
• Đái dầm, tiểu nhiều lần,
• Phân lỏng kéo dài, ăn kém (do tỳ hư).
• Tiểu nhiều, tiểu đêm do thận khí hư.
• Khí hư nhiều, loãng theo biện chứng Đông y.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười tiêu hóa yếu, phân lỏng và tiểu đêm có thể nấu cháo khiếm thực với hạt sen; nếu tiểu buốt, sốt hoặc khí hư có mùi phải khám.

4Cách sử dụng

• Ngâm vài giờ rồi nấu thật mềm trong cháo, canh hoặc dược thiện.
• Dạng bột cần nấu chín, không nên uống bột sống.
• Ngày dùng 9 – 15 g.

1Công dụng chính

• Bổ tỳ chỉ tả (cầm ỉa chảy).
• Chỉ đới (trị khí hư).
• Ích thận sáp tinh (bổ thận, liễm tinh).
• Dưỡng tâm an thần.

2Thường dùng cho các chứng

• Tỳ vị hư yếu ỉa chảy.
• Khí hư (bạch đới).
• Di tinh.
• Hồi hộp đánh trống ngực, mất ngủ.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười sau ốm ăn kém, ngủ không sâu có thể dùng cháo hạt sen; nếu mất ngủ kéo dài, trầm cảm hoặc hồi hộp nhiều cần được khám.

4Cách sử dụng

• Nấu cháo, chè ít đường, canh hoặc hầm cùng thực phẩm.
• Tâm sen có tính và công dụng khác, không nên để lẫn nhiều nếu người dùng dễ lạnh hoặc huyết áp thấp.
• Ngày dùng 6 – 15 g.

1Công dụng chính

• Kiện tỳ hóa thấp, hòa trung tiêu thử (làm dịu dạ dày, giải nhiệt mùa hè).
• Hỗ trợ ăn kém, tiêu lỏng do tỳ hư thấp.
• Giúp giảm đầy bụng và nặng người trong mùa nóng ẩm.
• Là nguyên liệu thực phẩm có thể dùng trong cháo, canh.

2Thường dùng cho các chứng

• Bụng đầy, ăn ít, phân lỏng.
• Nôn, tiêu chảy nhẹ do thử thấp theo Đông y.
• Cơ thể mệt, nặng nề vào mùa ẩm.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười tiêu hóa yếu trong mùa nóng ẩm có thể nấu bạch biển đậu với ý dĩ; tiêu chảy nhiều, sốt hoặc mất nước cần đi khám.

4Cách sử dụng

• Ngâm và nấu chín kỹ trước khi ăn.
• Dạng vị trà sao có thể được dùng trong bài thuốc theo chỉ định.
• Ngày dùng 9 – 15 g.

1Công dụng chính

• Làm ấm tỳ, buồn nôn do thấp trệ, cầm ỉa chảy.
• Lý khí an thai.
• Làm ấm trung tiêu, hỗ trợ tiêu lỏng do lạnh.
• Tăng hương thơm cho món hầm và bài thuốc.

2Thường dùng cho các chứng

• Bụng đầy, ăn kém, miệng nhạt.
• Nôn, tiêu lỏng do tỳ vị hàn thấp.
• Thai động bất an chỉ khi thầy thuốc xác định đúng thể.

3Công dụng cụ thể

Ví dụNgười ăn đồ lạnh bị đầy bụng, buồn nôn có thể được phối sa nhân với trần bì; đau bụng khi mang thai phải đi khám, không tự dùng sa nhân.

4Cách sử dụng

• Đập dập, cho vào cuối khi sắc để giữ tinh dầu.
• Có thể dùng lượng nhỏ làm gia vị trong món hầm, nhưng không lạm dụng.
• Ngày dùng 3 – 6 g.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ đầy bụng sau khi ăn nhiều thịt, đồ dầu mỡ.
• Giúp kích thích tiêu hóa và giảm cảm giác ứ trệ thức ăn.
• Trong Đông y còn dùng hỗ trợ huyết ứ sau sinh hoặc đau bụng kinh trong bài phối hợp.
• Hỗ trợ giảm mỡ máu.

2Thường dùng cho các chứng

• Đầy bụng, ợ hơi, ăn không tiêu.
• Chán ăn sau bữa nhiều dầu mỡ.
• Đau bụng kinh do ứ trệ chỉ khi được biện chứng.
• Máu nhiễm mỡ.

3Công dụng cụ thể

Ví dụSau bữa ăn nhiều thịt, bụng đầy và ợ hơi, có thể hãm vài lát sơn tra; đau bụng dữ dội, nôn hoặc phân đen phải đi khám.

4Cách sử dụng

• Hãm trà, nấu nước hoặc dùng trong bài thuốc; thường phối mạch nha, thần khúc.
• Không nên thêm nhiều đường vì làm mất mục tiêu kiểm soát năng lượng.
• Ngày dùng 9 – 12 g.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ khó tiêu do tinh bột, ngũ cốc.
• Giúp ăn ngon hơn khi tỳ vị yếu và có tích trệ nhẹ.
• Dạng sao thường dùng trong bài tiêu thực.
• Gây mất sữa.

2Thường dùng cho các chứng

• Đầy bụng sau ăn nhiều cơm, bánh, bột.
• Chán ăn, ợ hơi.
• Giảm tiết sữa hoặc ngừng hẳn tiết sữa ở phụ nữ sau khi cai sữa cho con.

3Công dụng cụ thể

Ví dụTrẻ lớn hoặc người lớn đầy bụng sau ăn nhiều tinh bột có thể được dùng mạch nha trong bài tiêu thực; trẻ nhỏ đau bụng kéo dài phải khám.

4Cách sử dụng

• Dùng dạng sống hoặc sao tùy mục đích; thường sắc hoặc hãm phối hợp.
• Không coi mạch nha là đồ uống giảm cân hay hạ đường huyết.
• Ngày dùng 10 – 15 g.