Kiện tỳ và tiêu thực

1Công dụng chính

• Hỗ trợ ăn kém, bụng đầy và tiêu lỏng do tỳ khí hư.
• Giúp giảm cảm giác nặng người, phù nhẹ do thấp.
• Hỗ trợ mệt mỏi, ra mồ hôi tự nhiên trong thể phù hợp.

Thường dùng cho các chứng

• Ăn ít, bụng trướng, phân lỏng.
• Mệt, nặng người, phù nhẹ.
• Ra mồ hôi tự nhiên do khí hư.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười mệt, ăn kém và dễ đi ngoài có thể được phối bạch truật với đảng sâm, phục linh; không tự dùng khi tiêu chảy cấp do nhiễm khuẩn.

3Cách sử dụng

• Chủ yếu dùng trong bài thuốc sắc hoặc hoàn tán; sao chế khác nhau tùy mục đích.
• Không nên dùng làm trà hằng ngày nếu chưa xác định đúng thể trạng.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ phù nhẹ, tiểu ít do thấp trong thể phù hợp.
• Giúp kiện tỳ, giảm đầy bụng và tiêu lỏng.
• Hỗ trợ ngủ kém, hồi hộp do tỳ hư đàm thấp.

Thường dùng cho các chứng

• Nặng người, phù nhẹ, tiểu không thông thoải mái.
• Ăn kém, phân lỏng, bụng đầy.
• Bồn chồn, ngủ chập chờn kèm mệt và đàm thấp.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười ăn kém, nặng người và dễ phù có thể dùng phục linh trong cháo hoặc bài phối hợp; phù tăng nhanh, khó thở hoặc bệnh thận phải đi khám.

3Cách sử dụng

• Thái lát hoặc dùng bột đúng chuẩn để nấu cháo, canh hay sắc.
• Bột phục linh khó tan hoàn toàn trong nước, nên nấu chín thay vì chỉ khuấy uống sống.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ ăn kém, tiêu lỏng kéo dài do tỳ hư.
• Giúp bồi bổ nhẹ cho người mệt, cơ thể suy nhược.
• Hỗ trợ phế và thận trong các chứng hư theo Đông y.

Thường dùng cho các chứng

• Ăn ít, phân lỏng, người gầy yếu.
• Ho mạn tính thuộc phế hư.
• Tiểu nhiều, di tinh hoặc khí hư do thận hư.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười sau ốm ăn kém và tiêu hóa yếu có thể nấu cháo hoài sơn; nếu sụt cân nhanh, tiêu chảy kéo dài hoặc có máu cần đi khám.

3Cách sử dụng

• Dùng tươi nấu canh, cháo hoặc dùng phiến khô trong dược thiện.
• Cần nấu chín; tránh tiếp xúc nhựa củ tươi nếu da dễ ngứa.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ nặng người, phù nhẹ và tiểu ít do thấp.
• Giúp kiện tỳ, giảm tiêu lỏng mạn tính.
• Thường dùng trong món cháo, chè dưỡng sinh.

Thường dùng cho các chứng

• Cơ thể nặng nề, phù nhẹ.
• Ăn kém, phân lỏng do tỳ hư thấp.
• Đau khớp nặng nề, tăng khi thời tiết ẩm.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười nặng người, ăn kém và phân lỏng có thể dùng ý dĩ đã nấu chín cùng hoài sơn; phù nhiều hoặc tiểu ít đột ngột phải khám.

3Cách sử dụng

• Ngâm trước rồi nấu kỹ trong cháo, canh hoặc trà hạt.
• Có thể rang nhẹ để giảm tính lạnh và tăng hương, nhưng không rang cháy.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ tiêu lỏng mạn tính do tỳ hư.
• Giúp cố sáp trong tiểu nhiều, di tinh hoặc khí hư theo thể phù hợp.
• Dùng trong cháo dưỡng tỳ thận.

Thường dùng cho các chứng

• Phân lỏng kéo dài, ăn kém.
• Tiểu nhiều, tiểu đêm do thận khí hư.
• Khí hư nhiều, loãng theo biện chứng Đông y.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười tiêu hóa yếu, phân lỏng và tiểu đêm có thể nấu cháo khiếm thực với hạt sen; nếu tiểu buốt, sốt hoặc khí hư có mùi phải khám.

3Cách sử dụng

• Ngâm vài giờ rồi nấu thật mềm trong cháo, canh hoặc dược thiện.
• Dạng bột cần nấu chín, không nên uống bột sống.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ tiêu hóa yếu, phân lỏng.
• Giúp bồi bổ và hỗ trợ ngủ kém do tâm tỳ hư.
• Hỗ trợ tiểu nhiều, di tinh hoặc khí hư do hư.

Thường dùng cho các chứng

• Mệt, ăn kém, phân lỏng.
• Ngủ chập chờn, hồi hộp do hư.
• Tiểu đêm hoặc khí hư kéo dài theo thể phù hợp.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười sau ốm ăn kém, ngủ không sâu có thể dùng cháo hạt sen; nếu mất ngủ kéo dài, trầm cảm hoặc hồi hộp nhiều cần được khám.

3Cách sử dụng

• Nấu cháo, chè ít đường, canh hoặc hầm cùng thực phẩm.
• Tâm sen có tính và công dụng khác, không nên để lẫn nhiều nếu người dùng dễ lạnh hoặc huyết áp thấp.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ ăn kém, tiêu lỏng do tỳ hư thấp.
• Giúp giảm đầy bụng và nặng người trong mùa nóng ẩm.
• Là nguyên liệu thực phẩm có thể dùng trong cháo, canh.

Thường dùng cho các chứng

• Bụng đầy, ăn ít, phân lỏng.
• Nôn, tiêu chảy nhẹ do thử thấp theo Đông y.
• Cơ thể mệt, nặng nề vào mùa ẩm.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười tiêu hóa yếu trong mùa nóng ẩm có thể nấu bạch biển đậu với ý dĩ; tiêu chảy nhiều, sốt hoặc mất nước cần đi khám.

3Cách sử dụng

• Ngâm và nấu chín kỹ trước khi ăn.
• Dạng vị trà sao có thể được dùng trong bài thuốc theo chỉ định.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ đầy bụng, chán ăn, buồn nôn do thấp trệ.
• Làm ấm trung tiêu, hỗ trợ tiêu lỏng do lạnh.
• Tăng hương thơm cho món hầm và bài thuốc.

Thường dùng cho các chứng

• Bụng đầy, ăn kém, miệng nhạt.
• Nôn, tiêu lỏng do tỳ vị hàn thấp.
• Thai động bất an chỉ khi thầy thuốc xác định đúng thể.

2Công dụng cụ thể

Ví dụNgười ăn đồ lạnh bị đầy bụng, buồn nôn có thể được phối sa nhân với trần bì; đau bụng khi mang thai phải đi khám, không tự dùng sa nhân.

3Cách sử dụng

• Đập dập, cho vào cuối khi sắc để giữ tinh dầu.
• Có thể dùng lượng nhỏ làm gia vị trong món hầm, nhưng không lạm dụng.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ đầy bụng sau khi ăn nhiều thịt, đồ dầu mỡ.
• Giúp kích thích tiêu hóa và giảm cảm giác ứ trệ thức ăn.
• Trong Đông y còn dùng hỗ trợ huyết ứ sau sinh hoặc đau bụng kinh trong bài phối hợp.

Thường dùng cho các chứng

• Đầy bụng, ợ hơi, ăn không tiêu.
• Chán ăn sau bữa nhiều dầu mỡ.
• Đau bụng kinh do ứ trệ chỉ khi được biện chứng.

2Công dụng cụ thể

Ví dụSau bữa ăn nhiều thịt, bụng đầy và ợ hơi, có thể hãm vài lát sơn tra; đau bụng dữ dội, nôn hoặc phân đen phải đi khám.

3Cách sử dụng

• Hãm trà, nấu nước hoặc dùng trong bài thuốc; thường phối mạch nha, thần khúc.
• Không nên thêm nhiều đường vì làm mất mục tiêu kiểm soát năng lượng.

1Công dụng chính

• Hỗ trợ khó tiêu do tinh bột, ngũ cốc.
• Giúp ăn ngon hơn khi tỳ vị yếu và có tích trệ nhẹ.
• Dạng sao thường dùng trong bài tiêu thực.

Thường dùng cho các chứng

• Đầy bụng sau ăn nhiều cơm, bánh, bột.
• Chán ăn, ợ hơi.
• Căng tức vú khi cai sữa theo hướng dẫn chuyên môn.

2Công dụng cụ thể

Ví dụTrẻ lớn hoặc người lớn đầy bụng sau ăn nhiều tinh bột có thể được dùng mạch nha trong bài tiêu thực; trẻ nhỏ đau bụng kéo dài phải khám.

3Cách sử dụng

• Dùng dạng sống hoặc sao tùy mục đích; thường sắc hoặc hãm phối hợp.
• Không coi mạch nha là đồ uống giảm cân hay hạ đường huyết.