Lợi thủy và thực liệu

1Công dụng chính

• Lợi tiểu tiện, thanh thấp nhiệt.
• Hỗ trợ phù nhẹ, tiểu ít do thấp trong bài thuốc.
• Giúp giảm nặng người, chóng mặt do đàm ẩm theo Đông y.
• Thường phối phục linh, bạch truật trong bài lợi thấp.

2Thường dùng cho các chứng

• Nhiệt lâm tiểu tiện ít, bí, buốt, rắt.
• Phù thũng.
• Nặng người, đàm thấp.

3Công dụng cụ thể

Ví dụPhù kèm khó thở hoặc tiểu rất ít có thể là bệnh tim thận, cần khám khẩn.

4Cách sử dụng

• Chỉ dùng trong bài thuốc sắc, không dùng như trà giảm cân.
• Cần theo dõi lượng nước và điện giải khi dùng cùng vị lợi tiểu khác.
• Ngày dùng từ 6 – 9 g.

1Công dụng chính

• Thanh thấp nhiệt, trừ đờm, chỉ ho, lợi tiểu, thông lâm, chỉ huyết.
• Hỗ trợ tiểu buốt, phù nhẹ do thấp nhiệt.
• Giúp thanh can, hỗ trợ mắt đỏ theo Đông y.
• Chất nhầy của hạt có thể hỗ trợ nhu động ruột khi dùng đủ nước.

2Thường dùng cho các chứng

• Tiểu ít, tiểu buốt.
• Viêm thận, bàng quang, sỏi tiết niệu, tiểu tiện ra máu.
• Mắt đỏ, ho đờm do nhiệt, viêm phế quản.

3Công dụng cụ thể

Ví dụHạt hút nước mạnh, dùng thiếu nước có thể gây nghẹn hoặc tắc đường tiêu hóa.

4Cách sử dụng

• Khi sắc thường bọc túi vải; nếu dùng chất xơ phải uống đủ nước.
• Uống cách thuốc khác ít nhất vài giờ vì có thể giảm hấp thu.
• Ngày dùng 16 – 20 g.

1Công dụng chính

• Thanh nhiệt trừ đờm, lợi tiểu thông lâm, chỉ huyết
• Hỗ trợ tiểu buốt, tiểu rắt do thấp nhiệt.
• Giúp thanh phế, hóa đàm nhiệt nhẹ.
• Dùng ngoài hoặc trong bài thanh nhiệt theo Đông y.

2Thường dùng cho các chứng

• Tiểu vàng, tiểu buốt nhẹ, bí tiểu tiện.
• Ho đờm vàng trong bài phối hợp.
• Mụn nhọt, sưng nóng nhẹ.

3Công dụng cụ thể

Ví dụTiểu buốt kèm sốt, đau lưng hoặc có máu cần khám nhiễm trùng tiết niệu.

4Cách sử dụng

• Dùng vị trà sạch để sắc; không hái ở bãi cỏ phun hóa chất.
• Không uống đặc kéo dài như nước lọc.
• Ngày dùng 16 – 20 g.

1Công dụng chính

• Thanh thấp nhiệt, lợi tiểu.
• Hỗ trợ tiểu buốt, tiểu rắt do thấp nhiệt.
• Dùng trong bài hỗ trợ sỏi đường tiết niệu hoặc đường mật.
• Giúp lợi tiểu nhẹ.

2Thường dùng cho các chứng

• Tiểu rắt, tiểu buốt.
• Sỏi thận, sỏi bàng quang.
• Vàng da do thấp nhiệt.

3Công dụng cụ thể

Ví dụKim tiền thảo không làm tan mọi loại sỏi; đau quặn, sốt, bí tiểu hoặc nôn cần cấp cứu.

4Cách sử dụng

• Dùng trong bài sắc hoặc chế phẩm chuẩn hóa, uống đủ nước nếu bác sĩ không hạn chế.
• Không dùng kéo dài mà không siêu âm và theo dõi.
• Ngày dùng từ 15 – 30 g.

1Công dụng chính

• Lợi tiểu, thông mật, hạ huyết áp, hạ đường huyết, cầm máu.
• Hỗ trợ tăng bài niệu nhẹ.
• Dùng làm nước uống ngắn ngày khi phù nhẹ đã rõ nguyên nhân.
• Có thể phối trong trà thanh nhẹ mùa nóng.

2Thường dùng cho các chứng

• Tiểu ít nhẹ, cảm giác nặng người.
• Tăng huyết áp, tiểu đường.
• Hỗ trợ viêm túi mật, sỏi mật.

3Công dụng cụ thể

Ví dụPhù chân kéo dài không nên chỉ uống râu ngô vì có thể liên quan tim, thận, gan hoặc tĩnh mạch.

4Cách sử dụng

• Rửa sạch, đun nước ngắn ngày; không dùng râu ngô bị mốc hoặc phun thuốc.
• Không thay toàn bộ nước lọc bằng nước râu ngô.
• Ngày dùng 30 – 50 g.

1Công dụng chính

• Thanh thử, lợi thấp, lương huyết, chỉ huyết.
• Hỗ trợ nặng người, ăn kém trong thời tiết nóng ẩm.
• Dùng làm trà có hương nhẹ.
• Trong Đông y dùng cho chảy máu thuộc nhiệt khi sao cháy, nhưng phải đúng chỉ định.

2Thường dùng cho các chứng

• Mệt, đầu nặng, chán ăn mùa nóng.
• Tiêu lỏng do thử thấp theo biện chứng.
• Chảy máu nhẹ chỉ trong bài thuốc đã được kê.

3Công dụng cụ thể

Ví dụLá sen không phải thuốc giảm cân; giảm cân vẫn cần kiểm soát năng lượng và vận động.

4Cách sử dụng

• Hãm loãng hoặc dùng trong bài sắc; không uống đặc kéo dài.
• Chọn lá sạch, không mốc.
• Ngày dùng từ 3 g đến 9 g vị trà khô, vị trà tươi dùng từ 15 g đến 30 g.

1Công dụng chính

• Lợi tiểu giảm phù, giải độc
• Hỗ trợ phù nhẹ và nặng người.
• Là thực phẩm giàu chất xơ, đạm thực vật.
• Dùng trong cháo, canh dưỡng sinh.

2Thường dùng cho các chứng

• Phù nhẹ do chế độ ăn mặn sau khi loại trừ bệnh.
• Nặng người, thấp trệ.
• Mụn nhọt trong bài phối hợp theo Đông y.

3Công dụng cụ thể

Ví dụĐậu đỏ không thay thuốc điều trị suy tim hoặc suy thận gây phù.

4Cách sử dụng

• Ngâm rồi nấu chín kỹ; dùng cháo, canh, chè ít đường.
• Không dùng nước đậu đỏ rang thay bữa ăn hoặc uống quá nhiều.
• Ngày dùng 9–30g.

1Công dụng chính

• Lợi tiểu, tiêu phù, hỗ trợ phù nhẹ, tiểu ít do thấp.
• Giúp giải khát, thanh nhẹ trong mùa nóng.
• Có thể dùng trong canh hoặc nước nấu loãng.

2Thường dùng cho các chứng

• Cơ thể nặng, phù nhẹ.
• Nóng bức, khát.
• Tiểu ít nhẹ khi không có bệnh thận nặng.

3Công dụng cụ thể

Ví dụPhù đột ngột, khó thở hoặc tăng cân nhanh cần khám thay vì tự uống vỏ bí đao.

4Cách sử dụng

• Rửa sạch, nấu canh hoặc sắc ngắn; không dùng vỏ có dư lượng thuốc.
• Không thêm quá nhiều đường vào nước bí đao.
• Ngày dùng 9 – 30 g.

1Công dụng chính

• Lương huyết chỉ huyết, thanh can tả hỏa.
• Theo Đông y hỗ trợ chảy máu thuộc huyết nhiệt trong bài thuốc.
• Giúp thanh can, hỗ trợ mắt đỏ và đau đầu do nhiệt.
• Nụ hòe chứa rutin và được dùng trong một số chế phẩm.

2Thường dùng cho các chứng

• Trĩ chảy máu, đi ngoài ra máu chỉ sau khi đã khám.
• Chảy máu cam do huyết nhiệt.
• Đau đầu, mắt đỏ do can hỏa.

3Công dụng cụ thể

Ví dụĐi ngoài ra máu có thể là trĩ nhưng cũng có thể là bệnh đường ruột nghiêm trọng, cần chẩn đoán.

4Cách sử dụng

• Chủ yếu dùng trong bài sắc hoặc chế phẩm chuẩn hóa; dạng sao có mục đích khác.
• Không tự dùng để cầm máu kéo dài.
• Ngày dùng 6 – 12 g.

1Công dụng chính

• Thanh nhiệt, nhuận tràng, giải háo khát, lợi tiểu.
• Là rau ít năng lượng, giàu chất xơ.
• Có thể hỗ trợ đường huyết nhưng hiệu quả không ổn định và không thay thuốc.
• Giúp thanh nhẹ trong món ăn mùa nóng.

2Thường dùng cho các chứng

• Ho do tính nhiệt, sốt, táo bón, tiểu buốt, dắt, tiểu đường.
• Chế độ ăn cần tăng rau và giảm năng lượng.
• Cảm giác nóng bức, khát nhẹ.
• Hỗ trợ kiểm soát đường huyết dưới theo dõi y tế.

3Công dụng cụ thể

Ví dụDùng ngoài tắm, rửa khi bị mụn nhọt, lở ngứa.

4Cách sử dụng

• Ăn chín như rau; tránh nước ép, cao hoặc hạt liều cao không rõ chuẩn.
• Không dùng thay bữa ăn hoặc thuốc điều trị.
• Ngày dùng 12 – 16 g.